Құпиялы қыз

Қанатын жайған қарлығаштан аумайтын қалпын үлкен сахнадан көрген сайын мойын соза қарап қалатыным бар. Жан-жағымда отырғандар да сөйтеді. Ешкімнің сенімсіздік танытқаны есімде жоқ. Сахнаға ұшатын құстай жеп-жеңіл жетіп келетін қыз көз ілеспес жылдамдықпен әп сәтте бірнеше көйлек ауыстырып таң қалдырады. Бес-алты көйлекті табан астында қайдан шығарады? Қалай киіп үлгереді? Қабаттап киіп тұрған жоқ, ендеше қайда жібереді? Миың жетпейді. Жатқан бір тылсым! Бір уақытта бірінен-бірі өтетін ақ көгершіндерді алақанына қондырып, құшағына басады. Қойнынан кіріп, қонышынан шыққан құс буынсыз қызбен үнсіз тілдесіп, бірге билеседі.
Осындай табиғаты бөлек, сирек өнерді меңгергендер «болмаса да да ұқсап бағып», сыртқа, шетелге еліктемей қоймаушы еді. Жоқ, Алтынай ондай оғаш қылықтан озық. Оның жүрек қағысы, аяқ алысы, көзі, өзі нағыз қазақ тәрбиесін танытып тұр. Иә, сиқыр өнері арқылы қазақтың таза болмысын танытуға болады екен.
Қазақ боп туған адамның қазақша ойлап, қазақша ойнап, қазақша өнер жасағаны қандай сүйкімді. Алтынай Байтоқанова жасандылықсыз табиғи сүйкімділіктің иесі.
Ханды да, қарашаны да халқына, ортасына сүйікті ететін адамдық мінез-құлық пен ар-намыстың мықтылығы. Сиқыршы қызға осы қасиеттер әкенің қаны, ананың сүтімен берілген. Таңғажайып өнерді меңгергенімен, алдау-арбау, екіжүзділік, күні үшін күлімсіреуді әдет қып, қанжығасына өңгермеген.
Ұстазы дүние жүзіне танымал иллюзионист - Игорь Кио.
Алтынай Байтоқанова: «Өзімді «Игорь Кионың шәкіртімін» деп батыл айта аламын. Марқұм сиқыршылық өнердің қыр-сырын маған толық ашпағанмен, негізгі іргетасын қалап кетті. Ұстазыммен он минут сөйлескенің өзі маған бір жылдық азық болатын. Ол өнерге қандай көзбен қарау керек, оны қалай баптап, халыққа қалай жеткізу керек, сол жағын тәптіштеп түсіндірген бірден-бір жан. «Әртіс өзінің тәжірибесін ешқашан сарқып алмауы керек», – дегенді жиі айтатын.
Шынында, цирк я эстрада саласында болсын, көптеген әріптестеріміздің бір-екі жылдан кейін демдері жетпей жатады. Кезінде атақтары жер жарған әртістеріміз осы күні қайда екенін білмейсің. Өйткені, атақпен бірге «жұлдызды ауру», мансапқорлық та келеді, соның бәрінің басын біріктіріп, тұлғалық қасиетіңді сақтай білсең, сахнада тұрақтайсың. Игорь Кио тұлғалық қасиетті қалай қалыптастыру керек, тәжірибені байытып екінші тыныс арқылы халықтың игілігіне қалай асыру керек, сол жағынан көп тәлім береді. Мәскеудегі концерттерінде үнемі мені қасынан тастамайтын. Сонда байқағаным, цирк өнерін шетелде жұрт жоғары бағалайды да, ал бізде жай ғана балаларға арналған өнер санайды. Шетелде цирк әртістері эстрада жұлдыздарымен иықтас тұрады.
Сиқыршы болу өте қиын. Ол үшін үлкен сүйіспеншілік пен шарашамайтын еңбекқорлық керек. Маған кейде 24 сағаттың өзі аз көрінеді. Егер әнші болсаң, онда сен әніңді керемет етіп жаздың, даусыңды қойдың, әдемі көйлегіңді кидің, микрофонды алдың, көзінді жайнаттың, сахнаға шықтың. Міне, сенің еңбегің.
Ал сиқыршы болу үшін, халыққа көрсететін әдемі көйлегіңді, таңғалдыратын істеріңді құпия, құпияның ішіндегі құпия етіп ұстауың керек. Яғни, халыққа сахнада тұрған әдемі қыз болып көрінесің, ал қолыңнан шығатын өнеріңнің бәрі құпия жерде сақтаулы, тығулы жатуға тиіс.
Алдын-ала біреуге байқамай көрсетіп болмаса ойдағыдай жасай алмасаң, яғни құпияңды сатып қойсаң, абыройдан жұрдай боласың. Мысалы, қолыңды желпіп қана гүл шығарғың келеді, сен оған үш-төрт айлап әзірленесің. Мұның бәрі – басыңмен ойлап, секундтық жылдамдықта атқаратын іс. Өйткені, мен сахнада екі-үш секундтың ішінде киімімді ауыстырып үлгеруім керек. Ырғағымды баяулатып, бес-алты секундта киім ауыстырсам, ол мен үшін – катастрофа. Яғни, бұл сиқыршылығың да, әртістік қасиетің де көзден балбұл ұшып, сахнаның қадірін жоғалттың деген сөз».